چهل زینه قندهار؛ جلوه درخشان یک تاریخ

طاق چهل زینه یکی از جاذبه های تاریخی و فرهنگی افغانستان است که در دوران ظهیرالدین محمد بابر احداث شده و یادگاری از دوران حکومت بابری ها در افغانستان می باشد.

چهل زینه قندهار؛ جلوه درخشان یک تاریخ

به گزارش ، در سمت غرب شهر قندهار افغانستان و بر فراز کوه سر پوزه، طاق سنگی تراشیده شده که در بین مردم به چهل زینه معروف است. طاق چهل زینه یکی از جاذبه های تاریخی و فرهنگی افغانستان است که در دوران ظهیرالدین محمد بابر احداث شده و یادگاری از دوران حکومت بابری ها در افغانستان می باشد.

معماری اصیل اسلامی و هندی که در ساخت این طاق یا رواق استفاده شده، زیبایی بی نظیری به آن بخشیده است. موقعیت جغرافیایی این طاق در مکانی سرسبز و نزدیک به رودخانه ارغنداب واقع شده که بر زیبایی این مکان تاریخی افزوده است. نام دیگر این طاق چهل پله می باشد که یکی از جاذبه های مهم گردش گری و فرهنگی افغانستان در ولایت قندهار به شمار می رود.

این بنای تاریخی با تلفیقی از هنر معماری اسلامی و هندی، در خود نوشته هایی به زبان فارسی و خط نستعلیق جای داده است؛ امری که سبب شده مردم افغانستان بیشتر با این اثر باستانی ارتباط برقرار نمایند.

این نوشته ها در کتیبه هایی در خصوص احترام به حقوق انسان ها، موجودات زنده، احترام به بزرگ ترها، شکار نکردن حیوانات و صید نکردن ماهی و امثال آن نوشته شده است.

باستان شناسان بر این باورند که طاق چهل زینه در زمان حکومت ظهیرالدین محمد بابر ساخته شده است. هرچند این بنا نسبت به سایر آثار باستانی افغانستان قدمت کمتری دارد، اما در زیبایی و جذابیت با آن ها برابری می نماید.

این بنای تاریخی که فاروق انصاری محقق و پژوهشگر افغانستانی از آن با نام پیش طاق نیز یاد نموده است، به دستور ظهیرالدین محمد بابر، بنیان گذار سلسله حاکمان بابری هند احداث گشت و کار ساخت آن در سال 953 قمری انتها پیدا کرد.

فاروق انصاری در کتاب قندهار، بعد از اسلام تا سرانجام عصر صفوی، در خصوص این مکان تاریخی نوشته است که هرچند این بنا از نظر سوابق تاریخی در مقایسه با دیگر آثار باستانی قندهار، از قدمت زیادی برخوردار نیست، ولی از این جهت که منطقه بسیار زیبا و مشرف بر رودخانه ارغنداب و اکثر باغ ها و مزارع کشاورزی است، جایی دیدنی و خاطرانگیز است.

در خصوص مدت زمان ساخت این بنای باشکوه، نظرهای بسیاری وجود دارد. عده یی معتقدند که کار ساخت این رواق یا طاق، 23 سال به طول انجامیده است. عده ای دیگر می گویند ساخت آن حدود 9 تا 13 سال زمان برده است. اما نظر مورد توافق این است که در سال 953 قمری ساخت چهل زینه به اتمام رسیده است.

طاق چهل زینه را از نظر به شکل ظاهری رواق یا طاق گونه اش به چند بخش مجزا تقسیم می نمایند؛ فضای داخلی رواق، قسمت مستطیل شکل طاق، پله ها و قسمت بیرون آنن.

فضای درون رواق به شکل اتاقی کوچک است که بسیار ساده و با کم ترین اشکال و نگاره ها ساخته شده است. خود طاق به صورت مستطیلی سرپوشیده است که دو متر عرض و سه متر طول دارد. این فضا با چهل و چهار پله به دامنه کوه متصل می گردد. فاصله بین هر پله را حدود هفتاد سانتی متر می دانند.

با قدم گذاشتن روی این پله ها گویی بر روی تاریخ قدم می گذاریم. هر زینه یا پله راوی یک داستان از گذشته های این سرزمین است، و انگار با طی کردن این زینه ها و شنیدن هر داستان، یک قدم به قعر تاریخ نزدیک می شویم. پله پله به سمت آسمان در دل تاریخ!

هم چنین عده یی می گویند که در فضای داخل چهل زینه، سنگ نوشته یی به خط فارسی وجود دارد. روی این سنگ، تاریخ ساخت آن که در زمان بابر بوده، نوشته شده است. بر روی خود طاق چهل زینه نیز نوشته هایی به خط نستعلیق دیده می گردد.

آن گونه که در کتاب تعمیرات عصر بابر و اثر آن بر هند ذکر شده است، در چهل زینه نوشته هایی به خط نستعلیق و به زبان فارسی دیده می گردد که از جمله در دو سطر دیوار غربی آن چنین آمده است: به تاریخ 13 شوال سال 928 محمد بابرشاه، قندهار را فتح نمود و در همین سال به دستور وی، بنای این ایوان ساخته شد و انجام آن را به کامران میرزا سپرد و او استادانی ماهر و مهندسانی صاحب هنر را به احداث آن گماشت، ولی وی در قندهار نماند و حکمرانی را به برادرش محمد عسکری سپرد و در زمان حکومت وی، در سال 930 قمری به اتمام رسید.

به نوشته خبرنامه، چهل زینه رواقی است به سمت شمال که از سه قسمت تشکیل شده است: قسمت داخلی رواق که به طول سه متر، عرض و ارتفاع دو متر مستطیل شکل و سرپوشیده است

حضرت ولی هوتک، رئیس اطلاعت و فرهنگ ولایت قندهار گفت: چهل زینه رواقی است به سمت شمال که از سه قسمت تشکیل شده است: قسمت داخلی رواق که به طول سه متر، عرض و ارتفاع دو متر مستطیل شکل و سرپوشیده است. تا جایی که به یاد دارم، داخل رواق، به شکل یک اطاق ساده با سقف همواری است که به استثنای چند کتیبه با متن واقعه نگاری به زبان فارسی، بدون تزیین هندسی و نباتی که معمولا در آبدات میراث دوره اسلامی دیده می گردد، کار شده است.

به گفته رئیس اطلاعات و فرهنگ قندهار، بخش دیگر این اثر تاریخی، بیرون از رواق است که به صورت تخت و یا صفحه یی سرگشاده به طول 5 متر و عرض 4 متر در پیش روی رواق، کنده شده است. بخش سوم نیز به صورت زینه(نردبان) می باشد که با 44 پله، تخت را به قسمت پایین دامنه کوه وصل می نماید.

اما طاق چهل زینه، بنایی زیبا و دیدنی است که همچون سایر آثار باستانی افغانستان رو به تخریب است. تعدادی از پله ها و طاق، تا حدودی از بین رفته اند، ولی این بنا هنوز پایدار و دیدنی است.

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
انتشار: بروزرسانی: 20 آبان 1398 شناسه مطلب: 389

به "چهل زینه قندهار؛ جلوه درخشان یک تاریخ" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "چهل زینه قندهار؛ جلوه درخشان یک تاریخ"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید