تمیز کردن سرخ کن بدون روغن؛ 7 ترفند برطرف چربی سوخته هواپز - مجله تار و سه تار

سرخ کن های بدون روغن (Air Fryer) به لطف پخت سریع و کم چرب به یکی از پرکاربردترین دستیاران آشپزخانه های امروزی تبدیل شده اند؛ اما اگر پس از چند بار پخت مرغ، ماهی یا سیب زمینی، رسوب قهوه ای چسبناک کف سبد و ذرات روغن پاشیده شده به سقف المنت تمیز نشوند، دستگاه هنگام روشن شدن دود سفید غلیظ و بوی ناخوشایند چربی کهنه در خانه پخش می نماید. به توصیه کارشناسان نظافت وب سایت های معتبر The Spruce و Good Housekeeping، راز افزایش عمر هواپز در پرهیز مطلق از سیم ظرفشویی و استفاده از واکنش قلیایی ملایم برای حل کردن چربی های پلیمریزه شده نهفته است.

چرا چربی سوخته هواپز با شستشوی معمولی پاک نمی شود؟

وقتی قطرات ریز چربی طبیعی مرغ، گوشت یا اسپری روغن در معرض جریان هوای داغ 200 درجه سانتی گراد قرار می گیرند، فرآیندی شیمیایی به نام پلیمریزاسیون حرارتی رخ می دهد. در این واکنش، مولکول های اسید چرب اکسید شده و به هم زنجیر می شوند تا یک لایه رزینی براق، زرد یا قهوه ای تیره بسازند که آب و کف ساده از روی آن سُر می خورد.

بسیاری از افراد در مواجهه با این لایه چسبناک، همان اشتباه خطرناکی را مرتکب می شوند که روکش تفلون یا سرامیکی گران قیمت سبد را در یک شب نابود می نماید: کشیدن اسکاچ سیمی زبر یا تیغه چاقو! خراشیده شدن روکش نچسب نه تنها باعث چسبیدن دائمی غذا در دفعات بعد می شود، بلکه از نظر بهداشتی نیز پوسته شدن لایه محافظ را در پی دارد. درست مانند دقتی که در تمیز کردن قابلمه سوخته برای حفظ سلامت جنس ظرف به خرج می دهیم، در هواپز نیز باید اجازه دهیم گرما و شیمی خانگی پیوند چربی را بدون سایش فیزیکی بشنمایند.

هشدار مهم ایمنی پیش از آغاز تمیزکاری

همواره پیش از هرگونه تمیز کردن سرخ کن بدون روغن، دوشاخه دستگاه را کاملاً از پریز برق بکشید و حداقل 30 دقیقه صبر کنید تا المنت سقف و محفظه داخلی کاملاً سرد شوند؛ بعلاوه هرگز بدنه اصلی موتوردار هواپز را زیر شیر آب نگیرید!

7 ترفند طلایی و گام به گام برای تمیز کردن سرخ کن بدون روغن

بر اساس پروتکل پیشنهادی آزمایشگاه لوازم خانگی Good Housekeeping، برای برق انداختن کامل دستگاه از سبد توری تا المنت مخفی بالایی، این هفت تکنیک را به ترتیب شدت آلودگی اجرا کنید:

1. شستشوی روزانه سریع پس از هر بار پخت

برترین پیشگیری از تشکیل لایه چسبناک، شستن کشو و صفحه مشبک (Crisper Plate) بعد از خنک شدن نسبی دستگاه است. سینی داخلی را جدا کنید، خرده نان ها را در سطل زباله بتکانید و هر دو قطعه را 10 دقیقه در سینک پر از آب گرم و چند قطره مایع ظرفشویی بخیسانید، سپس با سمت نرم اسفنج سلولزی بشویید و خشک کنید.

2. خمیر معجزه گر جوش شیرین برای لکه های قهوه ای چسبناک

اگر کناره های سبد یا سوراخ های توری فلزی دچار لکه های قهوه ای سفت شده اند، سه قاشق غذاخوری جوش شیرین را با یک قاشق غذاخوری آب گرم و چند قطره مایع ظرفشویی مخلوط کنید تا خمیری غلیظ شبیه خمیردندان به دست آید. این خمیر قلیایی را دقیقاً روی لکه های سوخته بمالید، 20 دقیقه استراحت دهید و سپس با یک مسواک نرم مخصوص ظرفشویی به صورت دورانی ماساژ دهید؛ لکه ها بدون کوچک ترین خط و خش حل شده و جدا می شوند.

3. حمام بخار آب جوش و مایع ظرفشویی (روش بدون سابیدن)

برای چربی های سفت شده کف کشو، سبد را بیرون از دستگاه روی یک زیرقابلمه ای مقاوم بگذارید (هرگز دستگاه را با کشوی پر از آب روشن نکنید مگر در مدل هایی که صراحتاً برنامه بخارشوی در دفترچه دارند!). دو قاشق مایع ظرفشویی قوی و نصف فنجان جوش شیرین داخل کشو بریزید و آن را تا نیمه با آب کاملاً جوش پر کنید. اجازه دهید 30 دقیقه بماند تا بخار داغ و محلول قلیایی تمام جرم های روزنه ها را سست کند.

4. تمیز کردن المنت حرارتی سقف هواپز (رفع دود سفید)

اصلی ترین عامل دود کردن هواپز و بوی سوختگی، چربی پاشیده شده به مارپیچ فلزی المنت در سقف محفظه است. پس از اطمینان از کشیده شدن برق و سرد بودن کامل، دستگاه را به آرامی به پهلو یا وارونه روی یک حوله ضخیم روی کابینت بخوابانید تا به سقف محفظه دید کامل داشته باشید (فقط ابتدا مطمئن شوید هیچ قطعه متحرکی داخل محفظه نیست).

یک دستمال میکروفایبر را در محلول مساوی آب داغ و سرکه سفید خیس نموده و کاملاً آب گیری کنید تا چکه نکند. سطح مارپیچ المنت را به آرامی دستمال بکشید. برای رسوبات سرسخت روی لوله فلزی المنت، سر یک مسواک نرم را به کمی خمیر رقیق جوش شیرین آغشته نموده و به ملایمت روی المنت بکشید و در انتها با دستمال نم دار تمیز تمام آثار جوش شیرین را پاک کنید.

5. رفع بوی زهم ماهی و مرغ با بخار طبیعی لیموترش

گاهی سبد کاملاً تمیز است اما بوی ماهی، سیر یا سوسیس در فن داخلی ماندگار شده است. نصف یک لیموترش تازه را برش بزنید و سطح آن را به دیواره های سبد بمالید، یا یک کاسه کوچک سرامیکی/پیرکس نسوز حاوی یک استکان آب و چند حلقه لیموترش و یک تکه چوب دارچین داخل سبد بگذارید و دستگاه را به مدت 5 دقیقه روی دمای 180 درجه روشن کنید؛ اسید سیتریک تبخیرشده مولکول های بودار محبوس در کانال هوا را خنثی می نماید.

6. پاکسازی لاستیک های سیلیکونی پایه توری

چهار ضربه گیر کوچک سیلیکونی دور سینی مشبک هواپز، محل مخفی تجمع چربی و باکتری هستند. ماهی یک بار این لاستیک های کوچک را با احتیاط از لبه های فلزی بیرون بکشید (آن ها برای محافظت از دیواره نچسب سبد طراحی شده اند، پس گمشان نکنید!)، در یک کاسه آب داغ و سرکه سفید بخیسانید، با برس بشویید و پس از خشک شدن کامل سر جایشان جا بزنید.

7. تمیز کردن صفحه لمسی بیرونی و دریچه خروجی هوای پشت

پشت سرخ کن بدون روغن یک دریچه خروجی هوای داغ واقع شده است که به مرور گردوغبار آشپزخانه با بخار چربی روی پره های آن می نشیند؛ همان پدیده ای که در نگهداری از اجاق ها هنگام تمیز کردن چدن گاز و شعله ها مشاهده می کنیم. با سری فرچه ای جاروبرقی گردوغبار دریچه را بکشید و بدنه بیرونی را با دستمال میکروفایبر و شیشه پاک کن ملایم یا محلول سرکه برق بیندازید.

ترفند طلایی پیشگیری: استفاده هوشمندانه از کاغذ روغنی پانچ دار

قرار دادن کاغذهای روغنی مخصوص هواپز (دارای سوراخ های گردش هوا) تا 70 درصد از کثیف شدن توری جلوگیری می نماید؛ اما یادتان باشد هرگز کاغذ روغنی خالی را در مرحله پیش گرمایش (Preheat) داخل دستگاه نگذارید، چون فن قوی کاغذ سبک را به سمت المنت داغ بالا می کشد و خطر آتش سوزی دارد! کاغذ فقط باید زیر وزن ماده غذایی قرار گیرد.

جدول راهنمای ابزارهای مجاز و ممنوعه در نظافت هواپز

برای جلوگیری از باطل شدن گارانتی و خراب شدن روکش نچسب PTFE یا سرامیکی در برندهای مختلف (فیلیپس، نینجا، تفال، شیائومی و گوسونیک)، جدول زیر استانداردهای ایمن را تعیین می نماید:

آیا گذاشتن سبد هواپز در ماشین ظرفشویی کار درستی است؟

روی دفترچه راهنمای بیشتر سرخ کن های مدرن عبارت Dishwasher Safe درج شده است؛ اما کارشناسان تست لوازم خانگی وب سایت The Spruce هشدار ظریفی می دهند: قابل شستشو بودن در ظرفشویی به معنای برترین روش برای عمر طولانی نیست. همان طور که در اصول نگهداری و تمیز کردن ماشین ظرفشویی تعیین است، قرص ها و ژل های ظرفشویی حاوی آنزیم ها و نمک های قلیایی قوی با دمای بالای آب هستند که به مرور زمان درخشش و خاصیت لغزندگی روکش نچسب سبد هواپز را کدر و خشک می نمایند.

پیشنهاد حرفه ای این است که شستشوی روزمره سبد را به روش دستی دو دقیقه ای در سینک انجام دهید و ماشین ظرفشویی را صرفاً برای شب های مهمانی شلوغ نگه دارید.

نکته مهم: اطمینان از خشکی صددرصد پیش از روشن کردن مجدد

پس از تمیز کردن المنت سقف با دستمال مرطوب، کشوی هواپز را باز بگذارید و حداقل یک تا دو ساعت صبر کنید تا کوچک ترین رطوبت احتمالی در اتصالات المنت به طور کامل تبخیر شود و سپس دستگاه را به برق بزنید.

برنامه زمان بندی نگهداری برای دوام 5 برابری سرخ کن بدون روغن

داشتن یک روتین ساده سه سطحی باعث می شود هواپز شما پس از سال ها کارکرد، همچنان مثل روز اول بدون دود و بو غذا را برشته و طلایی تحویل دهد:

• پس از هر بار آشپزی (2 دقیقه): شستشوی سبد و توری کفی با آب گرم، مایع ظرفشویی و ابر نرم + کشیدن یک دستمال مرطوب به کف داخلی محفظه.
• هر 2 هفته یک بار (10 دقیقه): وارونه کردن دستگاه خاموش و سرد و پاک کردن ملایم چربی های پاشیده شده به المنت حرارتی سقف و پروانه فن.
• ماهی یک بار (20 دقیقه): باز کردن ضربه گیرهای سیلیکونی توری، جرم گیری سوراخ های گوشه سبد با خمیر جوش شیرین و مسواک نرم و غبارروبی دریچه هوای پشت بدنه.

تفاوت نظافت سرخ کن های کشویی با هواپزهای درب دار آون توستر

در بازار لوازم خانگی دو خانواده اصلی سرخ کن بدون روغن وجود دارد که روش تمیزکاری آن ها تفاوت های ظریفی دارد. مدل های کشویی (سبددار) که در برندهایی مثل فیلیپس و شیائومی رایج هستند، یک مخزن عمیق با پوشش تفلون یا سرامیک دارند که به طور کامل از بدنه جدا شده و داخل سینک شسته می شود.

در مقابل، هواپزهای فرمانند (Air Fryer Oven) دارای درب شیشه ای لولایی، سینی های مشبک استیل و سینی چکه گیر کف هستند. برای تمیز کردن شیشه دوجداره این مدل ها که بر اثر بخار روغن کدر می شود، خمیری از جوش شیرین و آب گرم را با اسفنج روی شیشه بازشده بمالید، 15 دقیقه صبر کنید و سپس با دستمال مرطوب آغشته به سرکه سفید برق بیندازید تا دوباره داخل محفظه پخت به شفافیت روز اول دیده شود.

پرسش های متداول درباره تمیز کردن سرخ کن بدون روغن

1. چرا با وجود شستن سبد، هواپز هنوز دود سفید فراوری می نماید؟

در 90 درصد موارد، دود سفید ناشی از دو دلیل است: یا ذره کوچکی از پنیر پیتزا، سوخاری و روغن از پخت قبلی زیر سبد اصلی (کف محفظه بیرونی کشو) افتاده است، یا چربی به مارپیچ المنت سقف پاشیده است. کشو را بیرون بیاورید و کف محفظه و سقف المنت را در حالت خاموش آنالیز و پاک کنید.

2. آیا ریختن آب و کف داخل سبد و روشن کردن هواپز بی خطر است؟

بسیاری از ویدیوهای فضای مجازی این ترفند را تبلیغ می نمایند، اما مهندسان تعمیر لوازم خانگی هشدار می دهند که قل زدن آب کف آلود در زیر فن پرسرعت می تواند باعث مکیده شدن رطوبت و کف شوینده به داخل موتور فن و برد الکترونیکی بالای المنت شود و اتصالی ایجاد کند؛ بنابراین خیساندن با آب کتری بیرون از دستگاه بسیار ایمن تر است.

3. چسبندگی دائمی لبه سبد بر اثر اسپری روغن را چگونه رفع کنیم؟

پلیمر لسیتین موجود در اسپری های آماده با خیساندن در آب داغ و نصف پیمانه سرکه سفید به مدت 30 دقیقه و سپس ماساژ ملایم با خمیر جوش شیرین و پد میکروفایبر نرم به تدریج باز شده و سطح نچسب آزاد می شود.

نکات انتهای و جمع بندی کاربردی

اصول تمیز کردن سرخ کن بدون روغن بسیار ساده تر از سابیدن های طاقت فرساست، به شرط آنکه چربی را پیش از چندلایه و کربنی شدن مهار کنید. ترکیب آب داغ، مایع ظرفشویی و خمیر جوش شیرین برای سبد نچسب در کنار دستمال کشی سرکه سفید روی المنت سرد سقف، ایمن ترین، مقرون به صرفه ترین و موثرترین فرمول خانگی است که هم سلامت پوشش نچسب هواپز را حفظ می نماید و هم عطر تازه و دلپذیر آشپزی سالم را به خانه بازمی گرداند.